Herkomst van vermogen en middelen onderzoeken

Vermogen vs. middelen

Herkomst van vermogen gaat over hoe iemand rijk is geworden; herkomst van middelen over het geld in een specifieke transactie.

Triggers

PEP's, hoog-risicolanden, complexe structuren, onverklaarbare stortingen of cash-intensieve sectoren.

Vastleggen

Leg de vraag, het antwoord, de bewijsstukken en uw beoordeling vast in het dossier.

Welke bewijsstukken zijn geschikt?

Geschikte bronnen zijn onder meer: jaarrekeningen en aangiften, salarisstroken, verkoopaktes van onroerend goed of ondernemingen, notariële akten, erfrechtverklaringen, schenkingsakten en bankafschriften. Hoe hoger het risico, hoe meer u een onafhankelijke bron nodig heeft in plaats van alleen een verklaring van de cliënt. Leg ook vast welke vragen u stelde en hoe aannemelijk u het antwoord vond.

Plausibiliteit beoordelen

Het gaat niet om het verzamelen van papier, maar om de vraag of het verhaal klopt. Past het vermogen bij leeftijd, beroep en inkomenshistorie? Sluiten bedragen en data aan? Twijfelt u na onderzoek nog, dan kan er een meldplicht ontstaan; lees daarover het artikel over de FIU-meldplicht.

Risicogebaseerd: hoe diep gaat u?

De diepgang van het herkomstonderzoek hangt af van het risicoprofiel. Bij een standaardcliënt met een verklaarbaar inkomen volstaat vaak uw kennis uit het eigen dossier: jaarrekeningen, aangiften en loonstroken die u al verwerkt. Bij een midden-risico vraagt u gericht naar één of twee transacties en legt u het antwoord vast. Bij hoog risico, bijvoorbeeld een PEP, een cliënt uit een land op de EU-lijst van hoog-risicolanden of een onverklaarbare grote storting, verwacht het BFT een volledig beeld van hoe het totale vermogen is opgebouwd, onderbouwd met documenten van derden. Leg in uw handboek per risicoklasse vast welke diepgang u hanteert. Zo weten medewerkers wat er van hen verwacht wordt en kunt u bij een onderzoek laten zien dat uw aanpak consequent is. Koppel die klassen aan uw SIRA, zodat duidelijk is waarom een bepaalde sector of dienst standaard tot verscherpt onderzoek leidt.

Signalen die extra vragen rechtvaardigen

Let in de dagelijkse praktijk op: een plotselinge vermogenstoename die niet past bij de winst of het inkomen, leningen van onbekende of buitenlandse partijen zonder schriftelijke overeenkomst, schenkingen zonder aangifte schenkbelasting, contante inbreng in een BV, aankoop van vastgoed of dure goederen kort na oprichting van een vennootschap, en betalingen via derden. Geen van deze signalen bewijst witwassen, maar elk ervan vraagt om een gerichte vraag en een vastgelegde beoordeling.

Toets uzelf: de scanvragen en acties

Deze vragen uit de Wwft-scan horen bij dit onderwerp. De termijn volgt uit Kans × Schade, zoals in uw Plan van Aanpak.

Stappenplan: zo voert u de actie uit

1. 1

   Stap 1 – Triggers vastleggen

   Beschrijf in uw handboek wanneer herkomstonderzoek verplicht is (PEP, hoog-risicoland, cash, complexe structuur).

2. 2

   Stap 2 – Vragenlijst gebruiken

   Gebruik een vaste vragenlijst over herkomst van vermogen en middelen.

3. 3

   Stap 3 – Bewijs opvragen

   Vraag documenten op die het verhaal onderbouwen.

4. 4

   Stap 4 – Beoordelen en tekenen

   Leg uw oordeel vast; laat een tweede persoon meetekenen bij hoog risico.

Format: herkomstonderzoek-notitie

Neem deze kolommen over in Excel of Word. Dit is het document dat het BFT vrijwel altijd opvraagt.

Praktijkcasussen

De 5 meest gemaakte fouten

1. Vermogen en middelen verwarren. Onderzoek beide waar nodig.
2. Alleen een verklaring. Bij hoog risico is onafhankelijk bewijs nodig.
3. Geen oordeel vastgelegd. Documenten zonder conclusie tonen geen beoordeling.
4. Geen tweede beoordelaar. Het vier-ogenprincipe hoort bij hoog-risico-acceptatie.
5. Te laat onderzoek. Doe het vóór de start van de dienstverlening.

Praktijkvoorbeeld

Een cliënt koopt een pand met €800.000 eigen geld: u vraagt de verkoopakte van een eerdere woning en bankafschriften op.

Veelgestelde vragen